اسطوره‌سازی به‌جای اسوه‌سازی از آسیب‌‌های حوزه ادبیات پایداری است

محمدرضا سنگری، اسطوره‌سازی به‌جای اسوه‌سازی را از آسیب‌‌های حوزه ادبیات مقاومت و پایداری دانست و گفت: غلو کردن به این حوزه آسیب جدی وارد می‌کند. باید توجه داشت به معرفی اسوه بپردازیم که شدنی است، نه اسطوره که دست‌نیافتنی است.

اسطوره‌سازی به‌جای اسوه‌سازی از آسیب‌‌های حوزه ادبیات پایداری است

به گزارش خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، نشست تخصصی «ادبیات‌پژوهی زن و دفاع مقدس به همراه رونمایی از کتاب «سیمای زن در آثار راضیه تجار» پیش از ظهر امروز (سه‌شنبه ۹ آذرماه) با حضور محمدرضا سنگری، راضیه تجار و مریم زارع؛ نویسنده و پژوهشگر این کتاب در سرای اهل قلم خانه کتاب و ادبیات ایران برگزار شد.

 

در ابتدای این نشست محمدرضا سنگری با اشاره به تلاوت آیات سوره کوثر در آغاز جلسه، گفت: سوره کوثر، کوچکترین سوره قرآن است که در آن به دو وجه زایش و ابتر اشاره شده است. افرادی هستند که در مسیر زایش و فزونی قدم برداشته و افرادی هستند که نه‌تنها نازا بوده، بلکه راه را بر رویش دیگران نیز می‌بندند؛ چنین افرادی دشمن هستند. با بهره‌گیری از این سوره می‌توان دفاع مقدس را کوثر دانست و به تعبیر رهبری آن را گنجی عظیم معرفی کرد که پایانی بر آن نیست.

 

وی ادامه داد: با گذشت چندین سال از هشت سال دفاع مقدس، اما همچنان شاهد رهاوردهای آن هستیم، در این صورت نباید فراموش کرد که هر مورد ارزشمندی بیشتر در آستانه خطر قرار دارد. البته نباید فراموش کرد که خود آسیب‌شناسی در حوزه دفاع مقدس نیز به آسیب جدی تبدیل شده است. چراکه راه آمده را نمی‌بینیم و در این مسیر تنها به حفره‌ها اشاره داریم.

 

سنگری با بیان این‌که در این زمینه آثار بزرگی توسط زنان به‌ویژه در حوزه داستان‌نویسی و خاطره‌نگاری ثبت شده، افزود: در این حوزه با دو آفت درونی و بیرونی مواجه هستیم. یک مسأله مهم فربه‌شدگی برخی عرصه‌ها و لاغر ماندن برخی دیگر از قلمروها است. در برخی از عرصه‌ها ازجمله رمان بارور شده‌ایم، اما در حوزه پژوهش عملکرد ضعیفی داشته‌ایم که نشان از سهم کم دانشگاهیان در این زمینه دارد.

 

خالق کتاب «سیب و عطش»، گذشت زمان را انگاره ناروایی برای ادبیات دفاع مقدس برشمرد و اظهار کرد: برخی معتقدند که باید با گذشت زمان به بررسی بپردازیم، این درحالی است که در قلمرو اقتصاد، فرهنگ و سیاست و … بلافاصله نظر داده می‌شود. بنابراین نباید حوزه ادبیات را مستثنی بدانیم؛ چراکه شتاب ایجاد آثار قابل مقایسه با گذشته نیست و در ۴۰ سال اخیر بیش از ۴۰۰ سال گذشته آثار ایجاد شده است.

 

وی با اشاره به شکل‌گیری گرایش ادبیات پایدای در ۴۴ دانشگاه کشور در یک دهه اخیر، گفت: متأسفانه زمانی که این رشته در دانشگاه‌های کشور دایر شد، برای واحدهای درسی آن کتابی وجود نداشت، درصورتی‌که در سایر حوزه‌ها انباشت علمی وجود داشت. در واقع در بعد دانشگاهی و در وجه پژوهشی کتاب با فرآیند علمی دقیق اندک است. می‌توان گفت به نسبت کوثری که وجود دارد، زایش پژوهش کم است.



این پژوهشگر حوزه ادبیات دفاع مقدس، ادامه داد: در این حوزه با چند خطر جدی مواجه هستیم که از دست دادن این نسل، یکی از آن‌ها است. در طول این سال‌ها، پدر، مادر و صاحب‌نظران این حوزه را از دست داده‌ایم. همچنین نباید تکانه‌ها حافظه‌ای را فراموش کرد. از دیگر آسیب‌های جدی از بین رفتن اثر نشانه‌هایی است که به کمک ما آمده و توسط آن‌ها به تحلیل و بررسی دست می‌زنیم.

 

سنگری تحریف را از دیگر آفت‌ها و آسیب‌های این حوزه برشمرد و گفت: با خالی بودن حضور ما در میدان، دیگران وارد عرصه شده و دست به تحریف خواهند زد. در ادامه تصویری عرضه خواهند کرد که با واقعیت مغایر بوده و قابل دفاع نیست. بنابراین از مجموعه‌های فعال، استادان درخواست می‌کنم قلم به‌دست گرفته و دین خود را این عرصه ادا کنند.

 

وی با اشاره به آمار کتاب خانه جنگ حوزه هنری، افزود: در فاصله بین سال‌های ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۷ متوسط تولید سالانه کتاب در حوزه دفاع مقدس ۱۰۵ کتاب، از سال ۱۳۶۸ تا ۱۳۷۴ سالانه به‌طور متوسط ۱۷۵ کتاب، از سال ۱۳۷۵ تا ۱۳۸۲ متوسط سالانه ۳۸۰ عنوان، از سال ۱۳۸۳ تا ۱۳۸۷ متوسط سالانه ۶۳۰ عنوان و دوره آخر از سال ۱۳۸۸ تا ۱۳۹۹ متوسط سالانه ۹۵۰ عنوان کتاب در حوزه ادبیات پایداری و دفاع مقدس به چاپ رسیده است.

 

نویسنده کتاب «از نتایج سحر» در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به ۱۹۲۲ اثر در حوزه ادبیات پایداری کودک و نوجوان، گفت: این آمار نشان می‌دهد که در حوزه کتاب کودک و نوجوان عملکرد ضعیفی داشته‌ایم. همچنین در شعر حضور کمرنگی داریم، این در صورتی است که با بهره‌گیری از آیات قرآن باید به نسل‌پروری بیندیشیم. نسل‌پروری و انتقال این ارزش‌ها مسأله اساسی است که باید به ان توجه خاصی مبذول داشت.

 

وی تصریح کرد: در حوزه بزرگسال ۱۶۱۶۲ کتاب به چاپ رسیده که در مجموع تنها ۱۸ درصد مربوط به حوزه پژوهش بوده که نشان از فقر این حوزه دارد. ۳۱۰ مجموعه پژوهش ادبی نیز در این حوزه به چشم می‌خورد که علت فقر آن را باید در ورود و سهم کم دانشگاهیان جستجو کرد.

 


سنگری اسطوره‌سازی به‌جای اسوه‌سازی را از دیگر خطرات این حوزه دانست و گفت: در واقع غلو کردن به این حوزه آسیب جدی وارد می‌کند. نویسندگان باید در این مسیر از صبر و بردباری بالایی برخوردار باشند، چراکه حوزه ادبیات داستانی، خاطره‌نگاری و … نیازمند حلم و بردباری است. در این زمینه متأسفانه شاهد غلو، خاطره‌بافی، بزرگ‌نمایی و حتی دروغ ، شتاب و شهوت نوشتن، انتشار کتاب بدون بررسی و …. هستیم. باید توجه داشت به معرفی اسوه بپردازیم که شدنی است، نه اسطوره که دست‌نیافتنی است.

 

«فقرِ خودنقدی» از دیگر آسیب‌هایی است که سنگری به آن اشاره داشت و افزود: متاسفانه جلسه نقد جدی و همچنین خودنقدی نداریم. فرصت خودنقدی را باید در جامعه ایجاد کرد. برخی از آثار خوب متاسفانه در این حوزه دیده نمی‌شوند، برخی از آثار خوب تنها با تقریط دیده می‌شوند که این از آفت‌های افراط و تفریط است.

 

خالق کتاب «زیر خیمه عطش»، بزرگ‌نمایی و تقدس‌زدایی را از دیگر آفت‌های این عرصه برشمرد و بیان کرد: برخی این جنگ را تبدیل به جنگ معمولی کرده که با دیگر جنگ‌های معمولی تفاوتی ندارد؛ در واقع بخش ملکوتی آن را حذف می‌کنند. این اتفاق بیشتر در ادبیات داستانی اتفاق می‌افتد و سعی می‌کنند بُعد ویرانی، آوارگی، عشق‌های ازدست‌رفته و … را پررنگ‌تر جلوه دهند که معتقدم این امر خیانت بزرگی به ادبیات این حوزه است.

 

وی با اشاره به خلأ برخی از موضوعات در ادبیات پایداری، ادامه داد: مبانی ادبیات پایداری، مبانی ادبیات انقلاب، مبانی ادبیات دفاع مقدس، مرجع‌شناسی و روش تحقیق در ادبیات پایداری، تاریخ تحلیل ادبیات پایداری در ایران از آغاز تا عصر انقلاب اسلامی، تحلیل و تببین پایداری در شعر فارسی تا عصر انقلاب اسلامی، تحلیل و تبیین پایداری در حوزه نثر فارسی تا عصر انقلاب اسلامی، نثر عصر انقلاب اسلامی، شعر انقلاب اسلامی، شعر دفاع مقدس و … ازجمله موضوعاتی است که کتابی در این حوزه‌ها وجود ندارد.

 

سنگری «ادبیات پایداری» و «نامه پایداری» را دو مجله موفق در عرصه مطالعات زنان معرفی کرد و گفت: کتاب «دا» اثری شاخص در حوزه زنان است که نه‌تنها نقطه عطف در حوزه خاطره‌نویسی است، بلکه به آفرینش کتاب‌های پس از خود نیز کمک کرده است. همچننی «من زنده‌ام» و کتاب «فرنگیس» را نیز می‌توان از نمونه‌های موفق در این عرصه نام برد.

 

وی در پاسخ به این سوال که در شهرستان‌ها دسترسی به افراد میدان‌دار در حوزه ادبیات پایداری برای برگزاری جلسات نقد و … سخت است، اظهار کرد: متاسفانه این خلأ وجود دارد، اما در پاسخ به این نیاز مجموعه اندیشکده ادبیات پایداری به فرمان رهبری و با همکاری بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس به این مسأله ورود کرده است. همچنین دو طرح بزرگ نگارش تاریخ ادبیات دفاع مقدس در استان‌ها و تأمین نیازهای پژوهشی در دستور کار این اندیشکده قرار دارد.

 


در حوزه دفاع مقدس با قلبم، قلم به‌دست گرفته‌‌ام

در ادامه این نشست، راضیه تجار با اشاره به حضور خود در عرصه دفاع مقدس، گفت: در حوزه دفاع مقدس با قلب خودم به موضوع نگاه کرده و قلم به‌دست گرفته‌ام. به همین دلیل با غرور و افتخار پای کارهایم می‌ایستم و در این مسیر با عزیزان زیادی خویشاوند ادبی هستم.

وی افزود: با انقلاب اسلامی بسیاری از نویسندگان شاخص قبل از انقلاب از ورود به این حوزه امتناع کردند، اما انقلاب نویسندگان خود را پیدا کرد. زمانه رصد می‌کند و آنانی را که مانا هستند را نگه می‌دارد. در واقع بذری که کاشته شد، امروز بارور شده است.

 

تجار با اشاره به تعداد اندک نویسندگان در این حوزه بیان کرد: برخلاف آنچه که گفته می‌شود، تعداد نویسندگان اندک است و همین تعداد محدود اکثرا با تلاش خود و بدون پشتیبانی در این مسیر قدم بر می‌دارند. لذا دولتمردان فرهنگی، و افراد دغدغه‌مند در این حوزه باید با برنامه‌ریزی به آفرینش کارهای شاخص و نزدیک به حقیقت کمک کنند، چراکه جنگ ما دفاع بود و همین باعث تفاوت آن از سایر جنگ‌ها می‌شود.

دیدگاه خود را بیان کنید
Hide picture